VODIČ KROZ BEOGRAD

Da li se i vi ponekad osetite kao turista u rodnom gradu? Ja uvek! Čak su mi i drugi ljudi govorili da izgledam kao turista na nekim od svojih fotografija. Svaki put kad krenem u centar grada ja zveram okolo i gledam mostove, reke, zgrade, i apsolutno svaki put zastanem da fotografišem, toliko da me ljudi ponekad prekoravaju da sam dosadna sa tim. Potpuno isto kao i kada odem negde u inostranstvo, ja se apsolutno identično ponašam i kada sam u svom gradu – kao potpuni turista i iznova se oduševljavam svim tim lepotama grada Beograda. Zbog toga želim da podelim sa vama kako je to biti turista u rodnom gradu, pa vam pišem ovaj vodič kroz Beograd. Za sve koji se takođe osećaju kao turisti u svom gradu i za sve one koji zaista jesu turisti. Nisam želela da vam samo napišem gde da idete, pošto za to možete konsultovati i mape, i odlučila sam da vam za početak ispričam istoriju grada, a potom vodič, pa se potrudite da pročitate do kraja da ne propustite baš ono što vas najviše zanima. Spremi? Krećemo put istorije.

1. KAKO JE NASTAO BEOGRAD ?

Za početak bih volela da sa vama podelim neke činjenice o Beogradu koje možda niste ili jeste znali, ali svakako ne škodi obnoviti znanje iz istorije. Beograd je zapravo jedan od najstarijih gradova u Evropi, i zbog svog odličnog geografskog položaja bio je česta meta napada, osvajanja, spaljivanja i razaranja. Najranija naselja pronađena su na području Vinče, koja je danas predgrađe Beograda, i ona datiraju čak iz 7000. godine pre nove ere. Nakon toga istorijski podaci kažu da su se ovim prostorima kretala tračko-kimerska i skitska plemena, a Beograd, odnosno Singidunum osnovali su Kelti (pleme Skordiska) u 3. veku nove ere i ime Singidun je prvi put spomenuto 279. godine. Reč dun je škotski naziv za naselje, ogradu ili utvrđenje, a takođe se može naći i u imenu London (Londun), dok se za reč Singi veruje da potiče od tračkog plemena Singa ili da se bazira na značenju keltske reči – okrugli. Smatra se da su Keltska naselja bila smeštena na području današnje Zvezdare, kao i Stare i Nove Karaburme. Rimljani su osvajanje ovog dela započeli čak u 1. veku nove ere i vladali su čitava 4 veka. Najveći procvat grada pod Rimljanima desio se 86. godine kada je izgrađeno prvo utvrđenje od kamena – kastrum, na Gornjem gradu koji danas obuhvata Kalemegdan. Centralni gradski trg nalazio se na području današnje Narodne banke u Ulici Kralja Petra, a tu je takođe bio smešten i glavni hram. Na mestu današnjeg Studentskog parka nalazio se centralni rimski forum koji je bio okružen termama. Takođe Singidunum je imao 3 ogromne nekropole, a poznato je da postoje i njihovi ostaci u samom centru grada, i to u predelu oko Rajićeve i Kosančićevog venca. O Zemunu, tadašnjem Taurunumu, a današnjem delu Beograda, jako je malo činjenica bilo poznato, ali se pretpostavlja da se nalazio na području današnjeg Donjeg grada. Između Singidunuma i Taurunuma izgrađen je most preko Save koji je jedan od, u to vreme, najznačajnijih rimskih puteva koji je spajao rimske provincije Meziju, Dakiju, Panoniju i Dalmaciju. Vojni put koji se protezao sa zapada na istok prolazio je kroz Sirmium (Sremsku Mitrovicu), Singidunum (Beograd), Viminacium (Kostolac) i Vizant. Kada smo već kod te reči, Rimsko carstvo se 395. godine podelilo na 2 dela – istočno i zapdano, a Singidunum, kao i Taurunum, je ležao na istočnom delu Rimskog carstva koje kasnije postaje Vizantija. Raspad Rimskog carstva doveo je do najezde varvarskih naroda: Semita, Huna, Ostrogota, Gepida, Avara i Slovena, pa 441. godine Beograd pada u ruke Huna koji ga potpuno razaraju. Nakon hunske propasti grad se ubrzo vraća u ruke Vizantije, međutim iznova biva osvojen od strane Sarmata, i potom Istočnih Gota, a 454. godine ponovo se vraća pod okrilje Vizantije. 515. godine u blizini grada se naseljavaju Germanska plemena, što se može videti na ostacima Donjeg grada. Krajem 6. veka na ovo područje dolaze mongolska, a potom i slovenska plemena, i smatra se da tada počinje slovenizacija ovog predela. Srbi naseljavaju ovo područje oko 630. godine i potom se naredna 2 i po veka ovaj grad nigde više ne pominje. Naziv Beograd sreće se potom tek u 9. veku, posle čega znamo da ga osvajaju Franci, potom Bugari, a onda i Ugari. Tokom 9. i 10. veka 3 velike sile bore za prevlast nad Beogradom – Bugarska, Ugarska i Vizantija. Sprska vladavina Beogradom počinje tek 1284. godine kada srpski narod počinje intenzivno da naseljava ove prostore, a uticaj srpske pravoslavne crkve jača sve više. Osmanlijskom carstvu Beograd stoji na putu do osvajanja Zapadne Evrope, pa posle pada Smedereva 1440. godine Turci pokušavaju da osvoje Beograd skoro čitav jedan vek i najzad 1521. godine uspevaju. Bedem hrišćanstva i ključ za osvajanje Ugarske pada u ruke Osmanlijskog carstva. Grad je ponovo spaljen i razoren, a Turci nastavljaju svoj osvajački pohod dalje dok drže Beograd pod svojim okriljem. Krajem 17. veka dolaskom kuge i pobunama janjičara on, nažalost, posle 167 godina opet postaje meta ratnih sukoba. Tokom 17. i 18. veka Turci i Austrijanci konstantno vode borbu za prevlast nad Beogradom, pa i dan danas možemo videti njihove uticaje u gradu, Turski u centru Beograda, a Austrijski u Zemunu gde su se posle Svištovskog mira obe nacije povukle, svaka na svoju stranu. Osim u arhitekturi i samom izgledu grada, ti uticaji se mogu dosta videti u srpskom jeziku takođe. Godine 1801. janjičari uzimaju grad u svoje ruke i u tom periodu vlada anarhija, a vrhunac je bila Seča Knezova gde su pogubljeni svi viđeniji Srbi, što je dovelo do pobune i Prvog Srpskog Ustanka 1804. godine. Tri godine kasnije pod vođstvom Karađorđa Petrovića 1807. godine Beograd je napokon oslobođen. Nažalost već 1813. godine Beograd iznova potpada pod vlast Turaka što dovodi do Drugog srpskog ustanka 1815. godine. Za Beograd, 19. vek je bio prekretnica kada je grad dobio: Veliku školu, Narodno pozorište, Konak Kneginje Ljubice, Sabornu crkvu, Dvorac na Topčideru, vladu, ministarstva, štampariju i novine, gimaziju, struju, tramvaj, mnoštvo važnih objekata i činjenicu da Turci napokon napuštaju Beograd, što je bio korak ka bržem privrednom i kulturnom razvoju. U 20. veku nastavljena je izgradnja železničke stanice i Pristaništa na Savi, ali potom je došlo do novih nevolja. Prvi svetski rat započet 1914. godine, i tada je Beograd bombardovan neprekidno 4 meseca u prvom, i neprestano 7 dana i 7 noći u drugo naletu pred sam kraj rata. Srbija je tokom ove 4 godine izgubila čak 28% stanovništva, a Beograd je bio među gradovima koju su najviše nastradali, dok su u centru grada Dorćol i Savamala bili u potpunosti spaljeni. Po oslobođenju on postaje prestonica Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca i počinje da se širi na sve strane ka Zemunu, Avali, Košutnjaku, Čukarici i Dunavu, a unutar centra grada dižu se i obnavljaju građevine velikom brzinom. Nedugo zatim, 1941. počinje i Drugi svetski rat kada je Beograd ponovo bombardovan, i tako iznova počinje četvorogodišnja okupacija, samo ovaj put umesto Austrougara Beograd zauzimaju Nemci i ponovo pred kraj rata Beograd je bombardovan i od strane saveznika. Za te četiri duge godine grad je izgubio 50 000 stanovnika, sve mostove na Savi i Dunavu, u potpunosti je izgorela Narodna biblioteka, oštećen generalštab, stari dvor, zgrada pošte, a bombe su pale i na Trg Republike i Palatu Albanija, aerodrom, fabrike, brodogradilište, rafineriju, kao i porodilište, Terazije, Pravni fakultet i Bajloni pijacu. Malo je reći da je šteta bila neprocenjiva. Nakon ovog rata Beograd postaje prestonica nove Jugoslavije i uprkos nemaštini polako počinje da se razvija saobraćaj, kao i obnavljanje i širenje prosvetnih i drugih bitnih institucija, ali i stambenih objekata. Nažalost, ovo nije bio kraj razaranja Beograda. 1999. godine NATO snage ponovo su bombardovale Beograd čitavih 78 dana kada su uništeni i oštećeni vojni i privredni objekti, televizijske kuće, spomenici kulture, nekoliko bolnica, hotel Jugoslavija, toranj na Avali, i mnogo drugih objekata. Ovaj grad je za svojih 7000 godina postojanja pretrpeo je rušenje, spaljivanje i razaranje čak 44 puta i pregazilo ga je 115 ratova, ali svaki put je iznova građen i obnavljan sa istim žarom! Više o ovome možete naći u tekstu lista Politika kao i na sajtu Znanje.

2. KAKO BEOGRAD IZGLEDA DANAS?

Pitanje kod pisanja vodiča je uvek, odakle početi, a ja mislim da je uvek najbolje krenuti od početka, u ovom slučaju iz centra. Današnji centar Beograda je zapravo i njegov početak, kao što je potvrđeno u prvom pasusu. Centar Beograda ima nekoliko naselja kao Kosančićev venac, Dorćol, Skadarlija, Terazije, Vračar… Jedno od najpoznatijih sastajališta u Beogradu je Trg Republike. Na trgu su takođe smešteni i spomenik Knezu Mihailu koji je bio princ, a vladao je Srbijom u dva navrata, potom Narodni muzej, kao i Narodno pozorište, dve fontane ispred kojih je i Kulturni centar Beograda, a nešto niže i spomenik Branislavu Nušiću jednom od najpoznatijih srpskih književnika, a koji se nalazi u parku Dr. Zorana Đinđića. U blizini je i jedna od najpoznatijih boemskih četvrti – Skadarlija. Najpoznatija i glavna ulica grada Beograda je Knez Mihailova koja se prostire od Terazija do Kalemegdana sa jedne strane, a sa druge strane od Kosančićevog venca do Dorćola. Ovom ulicom možete šetati, sesti na osveženje, ali i videti neke istorijski bitne zgrade i spomenike kulture kao: zgrada Palata Albanija, potom Ruski car, zgrada koja je ime dobila po istoimenoj staroj srpskoj kafani koja više nažalost ne postoji, kao i Grčka kraljica, potom Delijsku česmu, mnoštvo galerija, zadužbinu i prolaz Nikole Spasića, kuću Hristine Kumandi u kojoj se nalazi jedan od starijih gradskih restorana Snežana, obnovljeni mural iz 1984 preko puta tržnog centra Rajićeva koji se nalaze baš pred ulazom na Kalemegdan. U ulici Vase Čarpića koja ide paralelno sa glavnom možete videti Etnografski muzej, Studentski park i spomenik Dositeju Obradoviću poznatom srpskom piscu, filozofu i reformatoru, zatim Akademski plato i spomenik Petru Petroviću Njegošu – poznatom piscu i filozofu, Jugoslovensku kinoteku, Kolarčevu zadužbinu i drugo. Kada smo već došli do Kalemegdana, naglasila bih da se on sastoji iz Gornjeg i Donjeg grada, odnosno parka i tvrđave. Moram reći i da Kalemegdan ima jedan od najlepših pogleda i da je najposećeniji od svih znamenitosti u Beogradu, jer ga obilazi preko 5000 ljudi svakoga dana. Na Kalemegdanu možete šetati, uživati u pogledu na reku i Novi Beograd, ali videti i neke znamenitosti ili zanimacije kao: spomenik Pobednik, Rimski bunar, Česma Mehmed Paše Sokolovića, Vojni muzej, Narodna opservatorija, Prirodnjački muzej, crkva Ružica i crkva Svete Petke, Dinosaurus park za decu, Zoološki vrt i Luna park za decu. Kalemegdan ima i mnogo kapija i kula, a najpoznatije su: Stambol kapija, Nebojšina kula, Sahat kula, Vidin kapija, Kralj kapija, Barkona kapija, Mračna kapija, Despotova kula i druge… Kada bi izašli sa Kalemegdana kod Malog stepeništa stigli biste na jedan od takođe poznatih i značajnih delova centra – Kosančićev venac. Ovde možete videti crkvu Svetog Arhangela Mihaila poznatiju kao Saborna crkva, potom najstariju kafanu u Beogradu Znak Pitanja, Konak kneginje Ljubice, kuću Krsmanovića u kojoj je smeštena ambasada Austrije, dom Mike Alasa, ostatke stare Narodne biblioteke… Takođe u ovom krugu između Kosančićevog venca i Knez Mihailove nalazi se još mnogo poznatih istorijskih i kulturoloških zdanja, a ulica Obilićev venac nedavno je, kao i ulica Kosančićev venac, pretvorena u šetalište. Ispod Kosančićevog venca nalazi se pristanište na koje možete sići Velikim stepenicama, a tu je smešten i Brankov most koji se isprva zvao Zemunski most, a postoji legenda da je most promenio ime kada je Branko Radičević poznati srpski pisac počinio samoubistvo skočivši sa ovog mosta. Nakon mosta počinje Savska promenada i naselje Savamala gde se trenutno gradi Beograd na vodi.

Ispod Knez Mihailove ulice, kao što sam već rekla, kreće splet ulica u kojima možete videti Čukur Česmu koja je spomenik dečaku Savi Petkoviću koji je od strane turskih vojnika ubijen pored česme, zatim Vukov i Dositejev muzej, a koje pripadaju naselju Dorćol koje se proteže sve do Dunava pored koga se nalazi Dorćol promenada. Na suprotnu stranu od Kalemegdana, nalazi se i naselje Terazije. Na Terazijama su smeštene Palata Atina, Hotel Moskva, Terazijska česma, park Terazijska Terasa, joše jedna Kuća Krsmanovića, zgrada Ministrastva pravde Kraljevine Srbije… Sa druge strane nalazi se Trg Nikole Pašića gde je napravljen i njegov spomenik, a u krugu su i Istorijski muzej, Narodna Skupština, Pionirski park, Glavna Pošta, park Tašmajdan u kome je smeštena i Crkva Svetog Marka… Kada biste od Terazija nastavili dalje ulicom Kralja Milana, usput biste videli: Zgradu Ministrarstva Prosvete, Stari Dvor i Gradsku upravu, Devojački park i Andrićev venac jedan naspram drugog, Novi Dvor, Spomen muzej Ive Andrića, najpoznatiju zgradu u gradu – Beograđanku, Oficirski dom u Beogradu poznatiji i kao SKC odnosno Studentski kulturni centar, Cvetni Trg i spomenik Borislavu Pekiću, Jugoslovensko dramsko pozorište, Park Manjež, park Mitićevu rupu i najzad Trg Slavija koji je nedavno dobio divnu fontanu. Kada se od trga Slavija krene Bulevarom oslobođenja dolazi se do najveće i najpoznatije pravoslavne crkve na Balkanu, zapravo hrama Svetog Save gde se nalazi i spomenik Svetom Savi i Karađorđu, ali i Narodna biblioteka Srbije, a prekoputa Karađorđev park i park Milutina Milankovića. U blizini se takođe nalaze i muzej Nikole Tesle, Park Ćirila i Metodija, i spomenik Vuku Karadžiću reformatoru srpskog jezika, Prirodnjački muzej, Botanička bašta Jevremovac

Osim centra obavezno posetite Novi Beograd koji ima prelepe kejeve pored Save i Dunava, potom Veliko ratno ostrvo, Adu Ciganliju i Adu Međicu, kao i kej iza starog sajmišta, o kojima možete naći više informacija u mom prethodnom tekstu o Beogradu, takođe ne izostavite i Zemun, Glavnu ulicu, Muhar i Gardoš gde se nalazi i Milenijumska kula poznatija i kao Gardoš kula, kula Sibinjanin Janka, osmatračnica, i slično. Ukoliko imate više vremena savetujem da odete na vidikovac na Bežaniji i ski stazu na Košutnjaku, koje kao i Gardoš imaju fenomenalan pogled na Beograd, zatim obavezno posetite i park Topčider, a možete otići i do obližnje planine Avala.

3. VODIČ PO KATEGORIJAMA

Ukoliko ste pomislili da sam preterala sa znamenitostima grada, možda ste u pravu, ali znate kako kažu od viška ne boli glava, ali naravno da želim da vam dodam i neke druge stvari za koje sam apsolutno sigurna da pojedine ljude zanimaju čak i više od svega prethodno navedenog. Takođe pošto sam u prethodnom delu govorila najviše o centru grada, obzirom da tamo ima najviše znamenitosti, sada ću pomenuti i neka druga mesta vredna posete.

Klubovi, splavovi, barovi, kafići:

Ima ih po čitavom gradu, ali najbolje da ih tražite ovde jer ih ima najviše: Cetinjska ulica, Skadarlija, Kosančićev venac, Obilićev venac, Savamala, Savski kej, Cvetni Trg, Pristanište, Dunavski kej, Zemunski kej, Kej oslobođenja, Ušće Save u Dunav, kej Staro sajmište, Ada Ciganlija

Restorani nacionalne kuhinje:

Tri šešira, Mali Vrabac, Dva Jelena, Šešir moj, Durmitor, Trpeza, Ćiribu Ćiriba, Milošev Konak, Kovač, Velika Skadarlija, Franš, Careva ćuprija, Mala fabrika ukusa, Stara srpska kuća, Pink, Reka, Tabor, Stara Hercegovina…

Brza hrana:

Dve ulice u Beogradu su najpoznatije po brzoj hrani i obe se nalaze na Novom Beogradu, a zovu ih Avenija hrane i Ulica Gladnih i to su Bulevar Zorana Đinđića i ulica Goce Delčeva kojoj skoro je naziv promenjen u Maršala Tolbuhina. Pored ovoga naravno brza hrana je u Beogradu maltene na svakom ćošku, kao i kafići.

Galerije:

ULUS, SANU, FLU, Nacionalna galerija…

Bioskopi:

Cineplexx bioskopi u tržnim centrima, Fontana, Tuckwood, Dom Sindikata, Kinoteka, Akademija 28…

Muzeji:

Muzej Nikole Tesle, Narodni muzej, Prirodnjački muzej, Istorijski muzej, Muzej Iluzija, Muzej Macura, Muzej Savremene umetnosti…

Pozorišta:

Narodno pozorište, Jugoslovensko dramsko pozorište, Beogradsko dramsko pozorište, Boško Buha, Zvezdara Teatar, Atelje 212…

Tržni centri:

Ušće, Delta, Stadion, Rajićeva, Aviv Park, BIG, Zmaj, Immo…

Za više ovakvih informacija o gradu, kao i transportu pogledajte na ovim sajtovima:
BG-INFO, Grad Beograd, BeogradŽivi, UkusBeograda, za desavanja pogledajte DanUBeogradu i BelgradaBeat, naravno Google maps koji sam već priložila.

Nadam se da će vam ovaj tekst poslužiti na ovaj ili onaj način, pa makar i da ste samo pročitali i naučili nešto novo, a posebno u snalaženju po gradu. Želim vam kao i ja uživate u svakom deliću Beograda. Ukoliko biste voleli da vidite i neke fotografije bacite pogled na Razglednice.